چارچوب ایجاد کنسرسیوم صادراتی

شرکت های کوچک و متوسط امروزه به عنوان عامـل عمـده رشـد سـاختار صـنعتی بسـیاری کشـورها محسـوبمی شوند و اینگونه صنایع برای بسیاری از کشورهای در حال توسعه که درصـدد احیـای سـاختار اقتصـادی خـودهستند، بسیار حائز اهمیت است.

این کشورها دریافته اند که برای سرعت بخشیدن به روند صنعتی شدن و توسـعهصادرات، اولویت باید به رشد صنایع کوچک و متوسط داده شود نه صنایع بزرگ. به همین دلیـل در حـال حاضـراشتیاق و تمایل بی سابقه ای نسبت به صنایع کوچک در بسیاری از کشورهای جهان وجود دارد.

بسیاری از کشورهای جهان حمایت قابل توجهی از صنایع کوچک خود به عمل آور دهانـد و در جهـت گسـترش وتقویت آنها سیاست های اقتصادی متعددی را تدوین کرده اند. این مسأله آنقدر اهمیت یافتـه کـه کمتـر کشـوریمی توان یافت که در آن قانون یا قوانینی در جهت حمایت از صنایع کوچک وجود نداشته باشد.
اخیراً بسیاری از کشورها دریافته اند که واحدهای تولیدی کوچک قادر به ایفـای نقـش عمـده ای در اقتصـاد ملـیهستند. در برخی از کشورها چنین به نظر میرسد که اقتصاد ملی بر پایه واحـدهای کوچـک بنـا شـده اسـت. در تایوان 90 درصد صادرات توسط این بخش تامین می گردد. تجربه تایوان باعث شد که بسیاری از کشورها هماننـدسنگاپور و مالزی اقتصاد خود را به سمت واحدهای کوچک و متوسط سوق دهند. در ایـران، حـدود 7/99 درصـدکارگاههای صنعتی کشور، سازمان هایی هستند که کمتر از 50 نفر پرسنل دارند و این سازمان های کوچـک 8/53 درصد ارزش تولیدات صنعتی کشور را تشکیل می دهند. در دیگر کشورهای جهان نیز بخش مهمی از درآمد ملـیصنعتی توسط این سازمانها تامین می شود. شرکت های کوچک و متوسـط بـا سـرمایه گـذاری کـم، اشـتغال قابـلملاحظه ای می آفرینند و به علت انعطاف پذیری جغرافیایی، اجرای برنامه عدم تمرکز در فعالیـ تهـای صـنعتی راآسان می سازند، ضمن اینکه می توانند به صورت صنایع جنبی در خدمت صنایع بـز رگ باشـند . امتیازهـای عمـدهصنایع کوچک عبارتند از:
1. غالباً دارای تکنولوژی ملی بوده و وابستگی آنها به خارج کمتر است.
2. روش تولید آنها نسبتاً ساده و امور فنی و اداری آنها توسط یک نفر و یا چند نفر می تواند اداره شود.
3. انعطاف پذیری زیادی دارند که بواسطه آن می توان تصمیمات لازم را به سرعت اتخاذ و اجرا کرد.

با توجه به توضیحات فوق، از جمله سیاست های کلیدی سازمان توسعه تجارت ایران تمرکز بر تجمیـع واحـدهایکوچک و خرد صادراتی در قالب شبکه های صادراتگرا می باشد تا زمینه هم افزایـی قابلیـت هـای ایـن بنگـاه درحوزه صادرات فراهم گردد. در این راستا مستند حاضر چارچوبی جهت ایجاد کنسرسیوم های صادراتی مـی باشـدکه نوعی از مدل های توصیه شده و تجربه شده جهانی جهت ایجاد شبکه های صادراتی در بین شرکت های خرد و کوچک می باشد تا به عنوان مبنایی جهت ساماندهی و ایجاد کنسرسیوم های صادراتی توانمند متشکل از بنگاه های خرد صادراتی کشور مورد عمل قرار گیرد.

1- تعریف کنسرسیوم صادراتی:
کنسرسیوم صادرتی، ترکیبی داوطلبانه از چند شرکت است که با هدف آموختن هنر صادرات به اعضای خود و همچنین افزایش توان صادراتی و توسعه فروش کالاها و خدمات در خارج از مرزهای کشور و تسهیل صادرات این محصولات از طریق یک اقدام مشارکتی تشکیل می شوند. اعضای یک کنسرسیوم می بایست در یابند که جنبه همکاری برتر از جنبه رقابت باشد تا بتوان به بازارهای کلیدی و آخرین تکنولوژی ها دست یافت.
کنسرسیوم صادراتی را می توان به عنوان یک همکاری رسمی استراتژیک میان تا بلند مدت میان چند شرکت در نظر گرفت که به عنوان یک متخصص تامین کننده خدمات برای تسهیل در امر دستیابی شرکت ها به بازارهای خارجی عمل می نمایند و بسته به شرایط و نیاز می توانند مدیریت تمام یا بخشی از فعالیت های صادراتی بنگاه های اقتصادی، بویژه بنگاه های کوچک و متوسط را بر عهده گیرند.
کنسرسیوم صادراتی، یک شرکت کاملا مستقل است که اعضای آن هویت قانونی، مالی، مدیریتی و بازرگانی خود را حفظ می کنند و در بیشتر موارد به صورت غیرانتفاعی ثبت می شود.
یک کنسرسیوم صادراتی را می توان به عنوان واحد یا دپارتمان مشترک توسعه صادرات و یا فروش خارجی نامگذاری کرد که خدمات تخصصی صادرات را برای اعضای خود فراهم می آورد.

2- گام های اجرایی ایجاد یک کنسرسیوم
1- شناسایی بنیانگذار مناسب(عامل همانگ کننده، تسهیل گر و مربی)
2- شناسایی اعضای احتمالی(شناسایی شرکت های دارای پتانسیل عضویت در کنسرسیوم، دارا بودن معیارهای لازم جهت عضویت)
3- انجام مطالعه بر روی اولویت های شرکت ها و تماس با شرکت های علاقه مند(مطالعه، مصاحبه و ملاقات فردی با شرکت ها و شناسایی و انتخاب منتخبین عضویت)
4- انتصاب نماینده ها(انتخاب یک نماینده از هر شرکت به عنوان رابط اصلی با کنسرسیوم)
5- جلسات اعضای بالقوه با یکدیگر(جلسات مستمر بین بنیانگذار(عامل اجرایی) کنسرسیوم با نمایندگان شرکت ها)
6- انجام مطالعات امکانسنجی و پیش نویس طرح کسب و کار
7- تاسیس رسمی کنسرسیوم
8- پیگیری

3- موضوع اصلی فعالیت
موضوع فعالیت کنسرسیوم های صادراتی، شامل انجام کلیه امور مرتبط با صادرات کالا و خدمات و کلیه خدمات مرتبط با تحقیقات و پژوهش های بازار، تشکیل نمایشگاه ها، سرمایه گذاری بر روی پروژه ها /محصولات و خدمات صادراتی، انجام تبلیغات، برگزاری سمینارها و دوره های آموزشی، واردات مواد اولیه، کالاها و ابزارهای آزمایشگاهی و تکنولوژی های پیشرفته برای اعضای کنسرسیوم، خرید و فروش اوراق بهادار، ایجاد و مدیریت دفاتر و نمایندگی های خارج از کشور برای کنسرسیوم، فعالیت های مرتبط با ایجاد شبکه های توزیع، اجاره، خرید دفاتر و محل های تجاری و انبارها، چاپ و توزیع کاتالوگ، بروشور و نرم افزارهای مرتبط با حوزه فعالیت، شرکت در مناقصه های بین المللی، اجرای برنامه های آموزشی و اجرای تحقیقات فنی، تکنولوژی و علمی خواهد بود.

4- اعضای کنسرسیوم
با استناد به تجارب برخی از کشورها در این زمینه، تعداد مناسب اعضا برای تاسیس یک کنسرسیوم بین 8 تا 12عضو می باشد. اندازه کنسرسیوم تا حد زیادی به اهداف آن مربوط می شود. بر خلاف کنسرسیوم های ترویجی، کنسرسیوم های فروش بهتر است که کوچکتر باشند، زیرا مدیریت عملیات صادراتی آنها دشوارتر است.

5- تعاریف و فاهیم و انواع کنسرسیوم صادراتی
کنسرسیوم ها معمولا بر اساس نوع و اندازه بنگاه و کسب و کار و همچنین حوزه فعالیت آنها دسته بندی می شوند که تعاریف و مفاهیم مربوط به تقسیم بندی های مختلف بنگاه ها و همچنین کنسرسیوم های صادراتی به شرح ذیل می باشد:

تعریف بنگاه ها بر اساس سایز:
طبق معیارهای اتحادیه اروپا، صنایع کوچک و متوسط بر اساس تعداد پرسنل و مبلغ گردش سالانه سرمایه تعریف می شوند. بر این اساس بنگاههایی کوچک و یا متوسط نامیده می شوند که کمتر از 250 نفر پرسنل داشته باشند که به زیر شاخه های زیر تقسیم می شوند:
• بنگاههای بسیار کوچک (کمتر از 9 نفر)
• بنگاههای کوچک (49-10) نفر
• بنگاههای متوسط (249-50) نفر

جدول 1- طبقه بندی سازمانهای کوچک، متوسط و خرد از نظر اتحادیه اروپا

تعریف بنگاه ها بر اساس منطقه ای و جغرافیایی:
منظور بنگاه هایی هستند که در یک استان خاص و یا یک منطقه و محدوده جغرافیایی خاص واقع شده اند.

تجمیع یک بنگاه بزرگتر با بنگاه های کوچکتر:
در این حالت، یک بنگاه بزرگ تولیدی- صادراتی به عنوان سرگروه در یک گروه کالایی خاص انتخاب شده و ضمن صادرات کالاهای خود، به بنگاه های کوچکتر هم صنف خود نیز در امر توسعه صادرات کمک می نماید.

تعریف بنگاه ها بر اساس همگن و غیر همگن:
بنگاه هایی که در زمینه تولید و تجارت یک گروه کالایی خاص فعالیت می کنند، همگن و بنگاه هایی که در چند حوزه کالایی مختلف فعالیت می کنند، غیرهمگن نامیده می شوند.

تعریف انواع کنسرسیوم های صادراتی:
کنسرسیوم های صادراتی بر اساس نوع فعالیت به دو نوع اصلی ذیل تقسیم می شوند:
الف- کنسرسیوم ترویجی
این کنسرسیوم برای اعضای خود، خدمات و فعالیت های ترویجی و تبلیغاتی را در دو طیف مقدماتی و پیشرفته انجام می دهد. خدمات این کنسرسیوم ها عموما در چارچوب موضوعات تحقیقات و تبلیغات بازاریابی و بکارگیری ابزارهای ارتباطی می گنجد.
ب- کنسرسیوم مدیریت فروش
این کنسرسیوم، علاوه بر فعالیت های ترویجی، طبق ضوابط و با توافقات تعیین شده، به نمایندگی از شرکت ها، محصولات اعضا را نیز به فروش می رساند. کنسرسیوم های فروش علاوه بر وارد شدن در کار فروش محصولات شرکت ها و تعیین سهمیه و معیارهای یکسان سازی کیفیت و قیمت، موضوع یکسان سازی نام های تجاری را نیز برعهده می گیرند. در کنسرسیوم مدیریت فروش صادراتی، فروش تنها یک بار اتفاق می افتند و به همین دلیلی مالیات و یا عوارض فقط یکبار به آن تعلق می گیرد.

6- مبنای قانونی ثبت کنسرسیوم
1- تعیین نام شرکت
2- نام هماهنگ کننده/بنیانگذار کنسرسیوم:
3- اعضای هیات موسس:
افرادی که به طور رسمی به عنوان هیات مؤسس /هیات مدیره کنسرسیوم معرفی شده اند.
4- تعیین ماهیت قانونی با توجه به سیستم قانونی کشور و تعیین حداقل تعداد اعضا
5- تعیین سرمایه پرداخت شده و وضعیت انتفاع
6- اساسنامه، که می بایست در آن موارد زیر مشخص باشد:
انتخاب رییس، سهام شرکت و روش افزایش سهام، نام کنسرسیوم، وظایف و مسؤلیتهای اعضا، ترکیب سرمایه، اهداف، هیات بازرسین، مجمع عمومی، هیات مدیره، روش انحلال کنسرسیوم، مکانیزم ورود و خروج اعضا، شرایط اخراج اعضا 7- توافقنامه سهامداران
برای تعیین روابط بین اعضا که در اساسنامه پیش بینی نشده یا به خوبی مشخص نیست و اعمال شرایط تغییرپذیر با انعطافپذیری بیشتر
8- آیین نامه داخلی
به منظور تعریف حقوق و تعهدات اعضا به عنوان مکمل اساسنامه و توافقنامه و تعیین روشهای جلوگیری از بروز مشکلات در حین کار کنسرسیوم شامل معرفی کنسرسیوم و موضوعات مرتبط با آن، انتخاب فعالیتهای ترویجی و تقسیم هزینه ها بین اعضا